2847
Onze allereerste uitgave (in 1989) ging over Vrije Scholen en over vrijheid van onderwijs – dat was toen een urgent en actueel thema. Dat laatste is feitelijk nooit veranderd, want al wil de aandacht voor een thema als vrijheid van onderwijs wel eens verflauwen, de zaak waar het om gaat is van nauwelijks te overschatten belang.

In 2008 verscheen een andere uitgave over dezelfde thematiek, waarin ook ruim aandacht werd gegeven aan de praktijk van het onderwijs op de vrijescholen. Die vrijescholen heetten vroeger overigens Vrije Scholen en dat moeten ze misschien weer worden. Daarmee stellen we niet voor dat ze weer ‘Vrije School’ zouden moeten heten, maar wel dat ze ‘vrije scholen’ worden: scholen waar de praktijk van het onderwijs in vrijheid voortkomt uit de professionaliteit, de kunde en misschien zelfs wel kunst van de leerkracht die zich elke dag opnieuw richt op wat de kinderen in de klas van haar/hem vragen.

Hieronder de inleiding uit het boekje Vrije School op de tweesprong – waar blijft het eigene van de Vrije School?

Begin september 2007 kregen de Vrije Scholen ruim aandacht in NRC Handelsblad. De kwaliteit van het onderwijs op de Vrije Scholen laat zeer te wensen over, zo betoogde de Onderwijsinspectie. Het onderwijs op de Vrije Scholen dient echt aangepast te worden aan de eisen van de moderne tijd.

Ouders die niet zo goed weten waarvoor zij kiezen wanneer zij hun kind naar de Vrije School sturen, zullen misschien blij zijn met deze geluiden. De Vereniging van Vrije Scholen leek ook niet echt ontevreden te zijn met de kritiek en probeert tegemoet te komen aan de eisen van de moderne tijd.

Is Vrije Schoolonderwijs identiek aan ´slecht onderwijs´? Je zou het haast denken. Alleen… zó eenvoudig is het probleem niet. Het probleem is dat er nauwelijks nog sprake is van Vrije Schoolonderwijs.
Want wie weet nog wat dat is?

In december 2007 verscheen in het tijdschrift Driegonaal het artikel Vrije Scholen op de tweesprong, waarin concreet op de huidige problemen in de praktijk van het Vrije Schoolonderwijs werd ingegaan. Het artikel riep veel reacties op. Uit binnen- en buitenland kwamen vele lezersreacties die de strekking van het artikel bevestigden: ‘zo is het hier ook!’ Reacties van lezers die een andere visie op de situatie hadden kwamen er ook, hoewel slechts een handjevol. Natuurlijk zijn echter juist déze reacties de meest interessante: ze bieden de kans om nader in gesprek te gaan.

Dat gesprek volgde in verdere nummers van Driegonaal en werd uitgewerkt en voortgezet in andere artikelen, zoals die van Martin van den Broek en Monique Wortelboer. Naast een poging de huidige situatie in ogenschouw te nemen, bieden verschillende bijdragen ook aanknopingspunten voor een richting waarin oplossingen gevonden kunnen worden. Dit alles wordt in deze bundel aangevuld met teksten van Rudolf Steiner, Christine Gruwez en Dieter Brüll, die een aantal aspecten verdiepen of illustreren.

Natuurlijk bevat deze bundel niet ‘de oplossing’ voor de bestaande problemen. Die oplossing, beter gezegd: ontwikkelingsrichting, kan slechts gevonden worden door degenen die concreet in de praktijk van een school staan: ouders, leraren en bestuurders. Zij kunnen, voor hún school, hún keuzes maken. Dat kan niet anders dan maatwerk zijn – aangemeten aan de school, de mensen, de omstandigheden. Alleen… zou van een Vrije School verwacht mogen worden dat oplossingsrichtingen altijd worden gezocht in een blijvende verbinding met de bron waaruit de Vrije Schoolpedagogiek voortkomt: de geesteswetenschap van Rudolf Steiner.

Wij hopen dat deze bundel wordt opgenomen zoals bedoeld: als een bijdrage aan een gesprek over het Vrije Schoolonderwijs in Nederland dat in een moeilijke situatie verkeert maar dat het meer dan waard is om voor ‘gevochten’ te worden.